|
ODRŽIVOST RASTA I RAZVOJA TOKOM TRANZICIJE
Dušan Vujović, The World Bank
REZIME:
Problem održivog razvoja dopunski se usložnjava tokom tranzicije.
Donosioci odluka moraju u veoma ograničenom roku da izgrade novi
institucionalni i društveni sistem, sprovedu masovnu privatizaciju,
rehabilituju infrastrukturu, i rekonstruišu socijalnu sferu, i paralelno
ostvaruju neophodnu ravnotežu između ključnih dimenzija socijalno
odgovornog i ekološki održivog ekonomskog i društvenog razvoja.
Da bi se dobro upravljalo ovim veoma složnim procesom mora se stalno
pratiti i ocenjivati uspešnost realizacije osnovnog skupa neohodnih
institucionalnih reformi i strukturnih promena, koristeći, između
ostalog, raspoložive pokazatelje institucionalnog razvoja. Pored
toga, neophodno je pratiti dejstvo koje reforme, politička i ekonomska
transformacija imaju u široj socijalnoj sferi i u ekosistemu. Jedino
tako će tranzicija ostvariti suštinske ciljeve ekonomske i socijalne
transformacije uz očuvanje i dalje razvijanje nasleđenog nivoa ljudskog,
socijalnog, ekonomskog i prirodnog kapitala.
Ključne reči: održivi razvoj,održivi rast, privredni rast, institucionalne
reforme, strukturne promene, ljudski kapital, socijalni kapital,
ekonomski kapital, prirodni kapital, prirodni resursi, prirodni
izvori, prirodni uslovi, praćenje i ocena
REGIONALIZAM: DA ILI NE?
Dragana Ostojić, The World Bank
REZIME:
Regionalni aranžmani su osnovna karateristika trgovinskih politika
u poslednjih nekoliko decenija, i predstavljaju novi regionalizam.
Novi regionalizam nastaje kreativnom destrukcijom starog regionalizma.
Novi regionalizam nastaje u sferi globalizacije i liberalizacije.
Regionalni aranžmani mogu u određenim uslovima doprinijeti globalizaciji.
Međutim, regionalni aranžmani su drugo najbolje rješenje, jer globalna
reforma daje najbolje rezultate za sve.
Ključne riječi: novi regionalizam, stari regionalozam, globalizacija,
liberalizacija, unilateralna liberalizacija, diskriminacija, regionalni
aranžmani.
NACIONALNA STRATEGIJA PRIVREDNOG RAZVOJA SRBIJE
2006-2012. – osnovni nalazi, rezultati i rizici
Jurij Bajec, Ekonomski institut
Edvard Jakopin, Republički zavod za razvoj
REZIME:
Država Srbija je definisala svoje razvojne prioritete do 2012. godine
i napravila operativni plan realizacije. Osnovni stub novog pristupa
Nacionalne strategije privrednog razvoja Srbije (NSPRS) je konkurentnost.
Ovaj rad predstavlja najsažetiji prikaz osnovnih nalaza, rezultata
i rizika ostvarenja NSPRS za period 2006-2012, u čijoj izradi je
učestvovalo 20 nosilaca glavnih tematskih oblasti i dva eksperta
iz EU. Nacionalna strategija je ukazala na načine prevazilaženja
osnovnih ekonomskih ograničenja i rizika u ostvarivanju dinamičnog
i međunarodno konkurentnog privrednog rasta – visok rast investicija,
posebno stranih, dinamičan rast izvoza roba i usluga i smanjenje
javne potrošnje. Najvažniji nalazi su su da je prosečan godišnji
rast BDP od 7% (optimistički scenario) ostvariv i da su razlike
u naporima za ostvarivanje bržeg (7%) od sporijeg (5%) rasta (osnovni
scenario) manje u odnosu na mnogo veće efekte i koristi - veći BDP
po stanovniku, brži rast produktivnosti i smanjenje nezaposlenosti.
Pri tome, ostvarivanje osnovnog i optimističkog scenarija zahteva
suštinski iste strukturne i razvojne politike.
Ključne reči: ciljevi i prioriteti, razvojna scenarija, konkurentnost,
investicije, izvoz, javne finansije, znanje.
DEMOGRAFSKE PROMJENE, INVESTICIJE U HUMANI KAPITAL
I EKONOMSKI RAZVOJ
Maja Baćović, Ekonomski fakultet, Podgorica/Savjet
statističkog sistema Crne Gore
REZIME:
Analiza ekonomskog rasta i razvoja privlači pažnju istraživača vjekovima.
Različiti teorijski pravci analizirali su komponente i determinante
ekonomskog i humanog progresa. U analizi, dugo su dominirale materijalne
komponente društva (prirodni resursi, kapital, radna snaga), možda
i zato što je postojala mogućnost njihove kvantifikacije i što su
bile “opipljive” i vidljive.
Nakon gotovo tri vijeka naučnog istraživanja ekonomskog rasta, jedinstven
odgovor na pitanje šta su determinante ekonomskog progresa ne postoji.
Sa stanovišta sistema, djelo Adama Smita “Istraživanje prirode i
uzroka bogatstva naroda”, ukazuje da je sistem baziran na tržišnim
mehanizmima, privatnoj svojini, slobodnoj razmjeni i individualizmu
najprosperitetniji. Idejama liberalnog ekonomskog sistema suprostavili
su se zagovornici planske ekonomije, ali je ekonomski slom bivših
socijalističkih zemalja potvrdio empirijski je potvrdio kvalitet
i nadmoćnost Smitovih ideja.
Efikasnost i značaj materijalnih komponenti (rada i kapitala) analizirana
je u modelima rasta. Svi ovi modeli imali su visoku rezidualnu komponentu
koja je ukazala da je značajan dio ostao neobjašnjen. U cilju smanjenja
rezudualne komponente u analizi raste značaj nematerijalnih komponenti
(znanja i tehnološkog progresa). Ovo otvara novo, veoma važno pitanje:
Ukoliko se u analizu uključe kvalitativna obilježja stanovništva,
da li će biti moguće bolje objasniti fenomen rasta?
Saznanje da znanje kojim raspolaže stanovništvo, kao i kulturno-socijalne
odlike stanovništva, u znatnoj mjeri opredjeljuju nivo ekonomskog
razvoja, rezultira promjenom tradicionalnog fokusa demografskih
istraživanja – kvantifikovanje stanovništva na kvalitativna obilježja
stanovništva.
Cilj rada je analiza uticaja kvantitativnih i kvalitativnih odlika
stanovništva na ekonomski razvoj u teoriji i praksi, i utvrđivanje
međuzavisnosti između stanovništva i ekonomskog razvoja Crne Gore.
Konačno pitanje koje se postavlja jeste: da li su investicije u
humani kapital neophodan uslov ekonomskog razvoja u Crnoj Gori?
Ključne riječi: ekonomski rast, stanovništvo, humani kapital
TELEKOMUNIKACIJE I EKONOMSKI RAZVOJ
Milica Vukotić, Ekonomski fakultet, Podgorica;
Institut za strateške studije i prognoze, Podgorica
REZIME:
Važan korak za zemlje koje žele da promovišu razvoj informatičkog
društva jeste privatizacija državnog monopola i uvođenje konkurencije
u telekomunikacioni sektor, kako bi se privukle investicije, podstaklo
unapređenje infrastrukture i smanjivanje cijena. Proces privatizacije
zahtijeva da zemlje osnuju regulatorna tijela koja bi adresirala
pitanja kao što su konkurencija, interkonekcija i cjenovna struktura.
Privatizacija i liberalizacija su često povezane. Iako su povezane,
one su suštinski različite u odnosu na određena osnovna pravila
i fundamentalna pitanja. U svojoj osnovi, privatizacija je pretvaranje
državne u privatnu svojinu. Državno preduzeće može biti privatizovano
kao monopolsko ili konkurentsko. Liberalizacija je, suprotno tome,
otvaranje monopolskog tržišta ka konkurentskom pružanju roba i usluga.
Da li je monopolski operater bio u državnom ili privatnom vlasništvu,
nije bitno.
Reforma telekomunikacionog tržišta i otvaranje tržišta za konkurenciju
može biti igra u kojoj svi dobijaju: potrošači, postojeći i novi
operateri, zaposleni, domaći i strani investitori, i država. Ali,
veličina i vrijeme ostvarivanja ovih prednosti variraju od slučaja
do slučaja. Ovaj rad postavlja pitanje neophodnosti regulacije telekomunikacionog
tržišta, sa specijalnim osvrtom na telekomunikaciono tržište Crne
Gore.
Ključne riječi: liberalizacija, regulacija, konkurencija, licence,
transparentnost.
ENERGETSKA STABILNOST I ODRŽIVI RAZVOJ SRBIJE
Sanja Filipović , Ekonomski institut, Beograd
REZIME:
Problematika energetskog sektora je važna i kompleksna, budući da
neizostavno podrazumeva sagledavanje ne samo ekonomskog, nego ekološkog,
socijalnog i političkog aspekta. Neizvesnost buduće snabdevenosti
konvencionalnim energetskim izvorima, kao i zahtevi za smanjenjem
emisije gasova staklene bašte, neminovno nameću kao stategijski
pravac razvoja energetskog sektora postizanje energetske optimizacije
i istraživanje alternativnih energetskih rešenja.
Ključne reči: energetski deficit, energetska efikasnost, elektroprivreda,
energetski razvoj, obnovljivi izvori energije
KUDA IDE SEKTOR TELEKOMUNIKACIJA CRNE GORE?
Sanja Radusinović, Komisija za hartije od vrijednosti
Republike Crne Gore
Doc. dr Igor Radusinović, Elektrotehnički fakultet, Podgorica
REZIME:
U ovom radu je data sveobuhvatna analiza stanja telekomunikacionog
sektora Crne Gore, sa posebnim akcentom na regulatorni okvir i pravce
razvoja najznačajnijih segmenata tržišta. Napravljen je pokušaj
identifikacije mogućih generatora problema i stagnacije, i predložena
konkretna rješenja čiji je zadatak obezbjeđenje postizanja evropskih
standarda u ovoj oblasti, kao jednog od prioriteta u budućem približavanju
EU (European Union). Akcentirana je potreba regionalne saradnje
kao jednog od preduslova za efikasnije rješavanje problema i intenziviranje
procesa integracije čitavog prostora u familiju evropskih država.
U budućnosti najveća odgovornost leži na Vladi, kao nosiocu politike
razvoja sektora, i Agenciji za telekomunikacije, kao nezavisnom
regulatoru, koji treba da izloženom pristupe ozbiljno, bez predrasuda,
neutralno i promišljeno uz ekspertsku pomoć domaćih i stranih stručnjaka.
Ključne riječi: telekomunikacije, liberalizacija, tržište, regulativa,
konkurencija
|
