OBVEZNICE NA CRNOGORSKOM FINANSIJSKOM TRŽIŠTU

Dr Dragan Lajović, Fond za razvoj RCG

REZIME:
Tržište hartija od vrijednosti sa fiksnim dohotkom je nekad bilo prijatno za investiture koji nijesu željeli mnogo da rizikuju i istovremeno su preferirali stabilan prinos. Protokom vremena ova tržišta su postajala nestabilnija i zahtijevala su permanentne analize emitenata i sveobuhvatnog rizika koji prati ovakva ulaganja. U radu su prikazane vrste obveznica, uticaj promjena kamatnih stopa na njihovu vrijednost, prinosi, kao i aktivno i pasivno upravljanje obveznicama.
U zaključku rada je posebno osvijetljena sadašnjost tržišta obveznica u Crnoj Gori i njegove perspektive.

Ključne riječi: obveznica, rizik, prinos, trajanje, kamatni rizik, diskont.

OD SAMOREGULACIJE KA (DE)REGULACIJI TRŽIŠTA KAPITALA

Maja Drakić, Ekonomski fakultet, Podgorica, Institut za strateške studije i projekcije, Podgorica

REZIME:
Na razvijenim finansijskim tržištima brojni skandali (Enron, Atrhur Andersen, Tyco, ImClone, WorldCom, Adelphia, ili Parmalat) su pokrenuli pitanje povjerenja investitora u tržište kapitala. Skandali i obmane udaljavaju investitore od ulaganja u hartije od vrijednosti i okreću ih ulaganju u manje rizične finansijske instrumente. U želji da se izbjegne „bijeg“ investitora sa tržišta kapitala regulatorne vlasti su uvele strožiju regulaciju i dodatna ograničenja. Time se pokušava vratiti povjerenje, ali se istovremeno stvaraju dodatni troškovi koje u krajnjoj liniji snose investitori. Da li su strožija regulatorna pravila zaista dobar odgovor na nemoćnu i slabu regulativu koja već postoji? Iako se uvođenje rigidnijih pravila često posmatra kao potreba i neminovnost, prethodno pitanje ipak ostaje otvoreno!
U bivšim socijalističkim zemljama privatizacija je, kao jedna od osnovnih tranzicionih poluga, dovela do nastanka ili obnavljanja tržišta kapitala. Novonastala tržišta su još uvijek mlada i postoji veća doza fleksibilnosti u pogledu stepena kontrole i regulacije u odnosu na visokoregulisana razvijena tržišta kapitala. Postavlja se pitanje da li nastanak i razvoj tržišta kapitala u tranzicionim uslovima zahtijeva intervencionizam, strogu regulaciju i kruti zakonski okvir. Odnosno, da li Vlada i država može intervencijama na tržištu i mjerama kontrole uticati na razvoj povjerenja u tržište kapitala ili će slobodno tržište samo privući investitore?

Ključne riječi: tržište kapitala, povjerenje, samoregulacija

PREPREKE POVEZIVNJU TRŽIŠTA KAPITALA U REGIONU

Dr Zoran Đikanović, Komisija za hartije od vrijednosti Crne Gore

REZIME:
U većini slučajeva tržišta kapitala zemalja u regionu koncipirana su kao „nacionalna“. Paradigma na kojoj se zasniva regulativa i razvoj tržišta preferira ostvarivanje stabilnosti a ne konkurentnosti tržišta. Iz nacionalne orjentisanosti regulative u najvećoj mjeri proizilaze i prepreke za povezivanje tržišta u regionu. Radi podsticanja daljeg razvoja domaćih tržišta kapitala i njihove integracije neophodno je usvojiti novu regulatornu paradigmu, koja prihvata promjenljivost finansijskog tržišta i neuspjeh nekih finansijskih institucija na njemu kao životnu činjenicu.

Ključne riječi: nacionalna regulativa, preovlađujuća paradigma, razvoj, konkurentnost

IMPLIKACIJE NOVE REGULATIVE NA RAZVOJ TRŽIŠTA HARTIJA OD VREDNOSTI U SRBIJI

Dr Dejan Malinić, Ekonomski fakultet Beograd / Komisija za hartije od vrednosti

REZIME:
Transparentno i efikasno tržište hartija od vrednosti jeste uslov zdrave ekonomske ekspanzije. Da bi se obezbedili uslovi za efikasno funkcionisanje tržišta hartija od vrednosti, neophodno je, između ostalog, postaviti odgovarajuću regulativu na koju se mogu osloniti svi učesnici na tržištu. Novi set zakona, donet početkom juna, obuhvata Zakon o investicionim fondovima, Zakon o preuzimanju i Zakon o hartijama od vrednosti i drugim finansijskim instrumentima. Podeljena mišljenja u stučnoj javnosti o dometima ovih zakona upućuju na potrebu sagledavanja implikacija nove regulative na razvoj tržišta hartija od vrednosti u Srbiji. U tom smislu, u radu je načinjen napor da se sagledaju preduslovi uspešnog funkcionisanja tržišta hartija od vrenosti, osnovni principi na kojima treba temeljiti regulativu, da bi se u tim okvirima napravio kritički osvrt na regulatorni okvir tržišta hartija od vrednosti.

Ključne reči: tržište hartija od vrednosti, regulativa, hartije od vrednosti, preuzimanje, investicioni fondovi, investitori.

INVESTICIONI FONDOVI U CRNOJ GORI-MOGUĆNOSTI REGIONALNE SARADNJE SA ZEMLJAMA ZAPADNOG BALKANA

Aleksandar Belević, Izvršni direktor, Investicioni fond «HLT FOND», Podgorica

REZIME:
Zapadni Balkan predstavljaju države u tranziciji koje u razvoju zaostaju za ostalim dijelom Evrope, tj. region koji zbog ratnih zbivanja, raspada Jugoslavije i formiranja novih država u prošlom vijeku nije uhvatio „priključak“ za ujedinjenu Evropu. Jedna od tih država (najmlađa) je i Crna Gora. Tema ovog rada je istraživanje stepena razvoja tržišta kapitala i uloge investicionih fondova u Crnoj Gori i regionu Zapadnog Balkana, sa posebnim osvrtom na mogućnosti regionalne saradnje investicionih fondova.
Na osnovu urađene analize, možemo izvesti zaključak da će nacionalna tržišta kapitala zbog svoje veličine, stepena razvoja i uopšte razvoja nacionalnih ekonomija, biti u bliskoj budućnosti „usko grlo“ za dalji razvoj. U okviru toga, i investicioni fondovi kao učesnici na tom tržištu će tražiti modalitete koji će omogućavati koncentraciju, ukrupnjavanje kapitala i investicionih portfolia. Jedino pitanje na koje nijesmo tražili odgovor je da li će se ove integracije dešavati prije ili prilikom ulaska država Zapadnog Balkana u Evropsku Uniju, budući da za sve njih taj korak predstavlja strateški cilj. U svakom slučaju, ukoliko ne dođe do nekih promjena, proces integracije u EU, a samim tim i prepoznati trendovi navedeni u ovom radu će trajati narednih 10-tak godina.

Ključne riječi: investicioni fondovi, fondovi zajedničkog ulaganja, tržište kapitala, akcije, hartije od vrijednosti, zapadni Balkan, integracija, kapital, spajanja i akvizicije, zakonski okvir, ekonomski parametri, tranzicija, privatizacija, Evropska Unija i dr

DOMINACIJA BANAKA U FINANSIJSKIM SISTEMIMA ZEMALJA JUGOISTOČNE EVROPE: UZROCI I NEKE POSLEDICE

Boško Živković, Ekonomski fakultet Beograd

REZIME:
Reforme u finansijskom sektoru su napredovale u većini zemalja regiona. Restrukturiranje i privatizacija značajno uvećavaju inostrano prisustvo i u bankarskom sektoru. Privatizacija uvećava poverenje u banke, što sa rastućom monetizacijom rezultira brzim rastom depozita i kredita. Kreditna ekspanzija, koja je osim ovim faktorima podržana i olakšanim pristupom inostranom kreditu, je prisutna u većini zemalja regiona. Finansijsko produbljavanje podržava investicije i rast. Visoki troškovi finansiranja (visoke kamatne marže) u većini zemalja dopuštaju zaključak da bi jača konkurencija donela benefite korisnicima usluga finansijskog sektora.

Ključne reči: bankarstvo, monetizacija, finansijsko produbljivanje, kamatne marže, konkurencija

BANKOCENTIČNOST PRIVREDA U TRANZICIJI

Mr Goran Knežević, član Savjeta Centralne banke Crne Gore i zamjenik generalnog direktora za kontrolu banaka

REZIME:
Evropska unija ( EU) se, svojoj ranoj fazi kreiranja jedinstvenog tržišta, obavezala da će podržavati i ubrzavati procese tranzicije. Krize bankaskih sektora tokom ranih devedesetih su potencirale značaj bankarstva za tranzicione procese. Rasprave o uticaju bankarstva na privredu datiraju odavno. Josef Šumpeter je 1911 raspravljao da banke igraju vodeću ulogu u ekonomskom razvoju jer biraju firme koje mogu koristiti društvenu štednju. Po njemu bankarski sektor utire put ekonomskom progresu kroz uticaj na alokaciju štednje i time na stopu rasta produktivnosti i tehnoloških promjena. Alternativa viđenja su apostrofirala akumulaciju kapitala kao ključni faktor ekonomskog rasta. Prema ovim shvatanjima bolje banke utiču na razvoj podižući domaću štednju i privlačeći strani kapital. Ovaj rad se, na ograničen način, bavi pitanjima uticaja bankastva na ekonomski rast i razvoj. Kako ovaj uticaj izmjeriti, koliki je u pojedinim zemljama, koji faktori ga uslovljavaju, koje posljedice izaziva i kako ga kanalisati su neka od pitanja kojima ovaj rad ima pretenziju da se bavi na veoma ograničenim osnovama vremena i prostora koji autor ima na raspolaganju. Tema je po svom karakteru veoma široka i ozbiljna da zavređuje da bude predmet posebne naučne studiije. Stoga je moj cilj da iznesem neke od relevantnih podataka sa kojima šira stručna javnost nema priliku da se često sretne i da kroz to otvorim ovu temu za širu javnu debatu. Mislim da to ima smisla ako ništa drugo ono da dublje doživljavamo ekonomsku stvarnost koja nas okružuje. Moja namjera nije da donosim definitivne zaključke, ali jeste da probam otvoriti put nekim sveobuhvatnijim i temeljitijim istraživanjima na ovu temu.

Ključne riječi: bankocentričnost, finansijska stabilnost, privredni razvoj

TRŽIŠNA VS. BANKOCENTRIČNA FINANSIJSKA STRUKTURA

Ivana Stešević, Savjet za privatizaciju; Institut za strateške studije i projekcije, Podgorica

REZIME:
Veliki broj ekonomista se intenzivno bavio odnosom finansiranja i rasta, i svi su došli do zaključka da razvijeni finansijski sistem ima jak, pozitivan uticaj na ekonomski rast. Ovaj zaključak doveo je do pitanja: da li i struktura finansijskog sistema (tj. da li je sistem zasnovan na bankama ili sistem zasnovan na hartijama od vrijednosti) ima uticaja na dugoročni ekonomski rast?
Ova debata traje više od jednog vijeka, a njeni počeci vezuju se za kraj devetnaestog i početak dvadesetog vijeka i odnosi se na finansijske sisteme Njemačke i Velike Britanije. Pitanje koje se raspravlja u ovom radu je da li su sistem zasnovan na bankama i sistem zasnovan na hartijama od vrijednosti supstitutivni ili komplementarni izvori finansijskih usluga. Takođe ovaj rad se bavi pitanjem da li tip finansijskog sistema ili pravni sistem i snažne institucije imaju odlučujuću ulogu u određivanju visine stope ekonomskog rasta.

Ključne riječi: finansijski sistem, finansijska struktura, rast, tržište hartija od vrijednosti, banke.

BANKOCENTRIČNI ILI TRŽIŠNO ORJENTISANI FINANSIJSKI SISTEMI?

Gordana Radojević, Centar za aplikativna istraživanja i analize, Podgorica
Mr Jelena Janjušević, Institut za strateške studije i projekcije, Podgorica

REZIME:
Vijekovima, vode se debate među ekonomistima i donosiocima odluka o relativnoj važnosti finansijskih sistema zasnovanim na bankama nasuprot finansijskim sistemima zasnovanim na tržištu. Ipak, nedavna istraživanja su pokazala da podjela finansijskih sistema na bankocentrične i tržišno orjentisane nije najbolji način za razlikovanje finansijskih sistema.
Rezultati ukazuju na to da, iako je finansijski razvoj jedne zemlje usko povezan sa ukupnim ekonomskih razvojem, ne postoje empirijski podaci koji bi podržali samo jedno ili samo drugo stanovište. Međutim, najnovija istraživanja naglašavaju važnost pravnog sitema. Zemlje koje imaju pravni sistem zasnovan na Comman Law pružaju bolju zaštitu investitorima i imaju više razvijeno finansijko tržište od zemalja kontinentalnog pravnog sistema.

Ključne riječi: tržište, banke, finansijski sistem, institucije, pravila, konkurentnost, otvorenost, investicije

NEKI ASPEKTI REFORME SISTEMA SOCIJALNOG OSIGURANJA

Mr Radoje Žugić, Republički fond PIO

REZIME:
Implementacija ukupnih sistemskih reformi, ali i transformacija u podsistemima prvenstveno u ekonomskoj sferi (izgradnja i razvoj tržišta kapitala, podizanja nivoa efikasnosti privređivanja kroz privatizaciju, izgradnja evropskih standarda u ekonomiji...) nije dovoljna za mogući ekonomski rast i razvoj u Crnoj Gori. Reforma socijalnog sistema, posebno penzijskog,preduslov je cjelovitosti reformi kao uslova punog ekonomskog i društvenog napretka.
Reforma postojećeg sistema penzijskog i invalidskog osiguranja temelji se na:
- izgradnji novog sistema zasnovanog na individualizaciji-individualizacija slobode i odgovornosti: individualni računi, vlasništvo nad sredstvima, individualnoj motivisanosti za poštovanje obaveza poslodavca za redovno plaćanje doprinosa, punoj slobodi izbora privatnog fonda-demonopolizacija, izgradnji sistema pune socijalne i ekonomske sigurnosti (...regulatorni okvir i prinosi privatizacionih fondova)...
- motivaciji države preko eliminisanja negativnih elemenata "Pay as you go" sistema koji sa sobom nosi deficit državnog fonda, relativno visoko učešće u BDP, pogoršanje odnosa zaposlenih i penzionera polazeći od negativnih demografskih kretanja;
- individualnoj štednji koja na makro nivou proizvodi visoku akumulaciju, investicije i razvoj.Ovo dalje povećava značajno stepen zaposlenosti i u konačnom broj onih koji plaćaju doprinose.Ovako "zatvoren krug" je u svakoj iteraciji većeg obima i ima snažne implikacije moguće i dominantne, na ukupni razvoj.

Ključne riječi: penzijski sistem, individualni računi, privatni fondovi

UTICAJ PRIVATIZACIJE I AKVIZICIJA NA TRŽIŠTE OSIGURANJA U SRBIJI

Bogdan Kuzmanović, «DDOR Novi Sad» ADO, Novi Sad

REZIME:
Privatizacija finansijskog sektora u Srbiji je, kada su u pitanju banke, došla u završnu fazu. Naime, najveći deo banaka je privatizovan ili kupovinom od inostranih banaka ili putem domaćih privatnih investitora. Kada je u pitanju sektor osiguranja aktivnost na ovom polju se zahuhtava i privatizacijom DDOR-a, koja je u toku, definitivno će se tržište osiguranja promeniti kroz ulazak još jednog "globalnog igrača".
Tema ovog rada je analiza tržišta osiguranja Srbije i predviđanje mogućeg pravca razvoja istog kroz prizmu privatizacije i akvizicije naših osiguravajućih društava sa stanovišta rasta portfelja i nametanja tržišnog izazova.

Ključne reči: privatizacija finansijskog sektora, globalni igrač, privatizacija i akvizicija osiguravajućih društava

OSIGURANJE U CRNOJ GORI U PERIODU TRANZICIJE

Ranka Krivokapić, Jugopetrol AD Kotor

REZIME:
U radu autor obrađuje stanje u zakonodavstvu iz oblasti osiguranja u Crnoj Gori i Srbiji, kao i sadašnje stanje razvijenosti osiguranja i njegovih rezultata u dvije države, pa to upoređuje sa odgovarajućim rješenjima u nekim razvijenim zemljama.

Ključne riječi: osiguravajuće društvo, Zakoni o osiguranju, finansijska funkcija osiguranja

UTICAJ EU DIREKTIVA NA RAZVOJ TRŽIŠTA HARTIJA OD VRIJEDNOSTI

Neda Ivović, Pravni fakultet Podgorica

REZIME:
Cilj ovog rada je da analizira moguće posljedice po razvoj tržišta hartija od vrijednosti usljed neimplementiranja direktiva EU kojima se reguliše tržište hartija od vrijednosti. U ovom radu se razmatra mogućnost uspjeha EU u pokušaju da ostvari harmonizaciju prava hartija od vrijednosti u svim državama članicama. Autor ističe da uspješna implementacija regulative hartija od vrijednosti u EU zahteva izdvajanje značajnih sredstava i ističe postojeće prepreke na koje se naišlo u procesu implementacije EU direktiva tržišta hartija od vrijednosti. Autor zaključuje tvrdnjom da je cijena harmonizacije prava hartija od vrijednosti isuviše velika, naročito imajuči u vidu da harmonizacija zakonskih rješenja najčešće nije praćena konvergentnom primjenom i prinudnim sprovođenjem ovih propisa.

Ključne riječi: harmonizacija prava EU, implementacija EU direktiva, razvoj tržišta hartija od vrijednosti

FUNDAMENT, FUNKCIONISANJE I PRAKSA NA TRŽIŠTU VALUTA

Vladimir Pavićević, Komisija za hartije od vrijednosti, Podgorica

REZIME:
Tržište stranim valutama jeste najobimnije finansijsko tržište na svijetu, sa prosječnim dnevnim obrtom od 1,9 triliona $- 30 puta obimnije od zajedničkog obima svih američkih tržišta akcija. Ono je nadmoćno u odnosu na tržišta dobara i kapitala jer nema barijera. Drugim riječima, Forex tržište funkcioniše putem telefona, Interneta i drugih brzih oblika komunikacije; ono nije locirano u bilo kakvoj građevini niti ograničeno fiksiranim časovima trgovanja. Forex je stvarni 24-oro časovni globalni sistem trgovanja. Ono je OTC tržište gdje kupci i prodavci sklapaju poslove.

Prisutna su dva glavna razloga za trgovanje valutama. Oko 5% dnevnog obima je posljedica trgovanja kompanija i vlada koje kupuju i prodaju proizvode i usluge u inostranstvu ili moraju konvertirati profite napravljene u stranim valutama u njihovu domaću valutu. Ostalih 95% trgovanja jesu trgovanja za profit ili špekulaciju.

Ključne riječi: tržište valuta, OTC tržište, leveridž, špekulacije